VoIP Kapasite Planlaması Nasıl Yapılır?

VoIP, Telefon maliyetlerini azaltmak isteyen birçok şirketin değerlendirdiği teknolojilerden biridir. Bugün ülkemizde birçok şirket, şubeleri arasındaki telefon görüşmelerini VoIP ile ücretsiz olarak yapmaktadır; henüz bu teknolojiye yatırım yapmayan şirketler ise planlamaktadır. Ancak ülkemizde kurulan VoIP ağlarını incelediğimizde, planlama sırasında bazı yanlışların yapıldığını; bu yanlışların elde edilebilecek getiriyi olabileceğin çok altında kalmasına; yatırım miktarının gerekmediği derece yüksek olmasına ve bunların sonucu olarak yatırımın geri dönüş süresinin çok uzamasına neden olduğunu görüyoruz.

VoIP planlaması yapılırken en çok dikkati çeken yanlışlar şunlar:

1- VoIP kullanılabilecek görüşme türlerinin hepsi değerlendirilmiyor.
Birçok VoIP sistemi, sadece şubeler arasındaki görüşmeler için kullanılıyor. Halbuki, şubelerin bulunduğu illerdeki diğer numaralarla yapılan görüşmeleri VoIP sayesinde, şehirlerarası maliyet yerine şehiriçi maliyet ile yapabilmek mümkün. Bu sayede elde edilebilecek yarar, sadece şubeler arasındaki görüşmelerden elde edilen yararın üzerinde olabilir.

VoIP, sadece şehirlerarası görüşmeler için değil, GSM görüşmelerinde de yarar sağlayabilir. şubelerde FCT cihazı bulunmayan operatörlerle yapılacak görüşmeler yerel sabit hatlardan yapılacağına; VoIP ile merkeze taşınarak burada oluşturulacak FCT havuzu üzerinden yapılması sağlanabilir. Benzer şekilde şubelerdeki FCT cihazlarının tamamı meşgul iken, yeni çağrılar merkez'deki FCT havuzuna yönlendirilebilir. Bu her şubede, tüm GSM operatörlerinin FCTlerinden ayrı ayrı bulundurup yönetmeye göre hem daha kolaydır; hem de kullanıcıların olası yanlış hat seçimlerini en aza indireceği için maksimum tasarruf elde edilmesini sağlar. VoIP' nin bu şekilde kullanımı, şehirlerarası görüşmelerin VoIP ile yapılmasından elde edilen tasarrufa göre daha büyük oranlarda bile yarar sağlayacaktır.

2- VoIP için oluşturulan kapasite genellikle ihtiyacın üzerinde veya altında olmaktadır.
VoIP yatırımı yapılırken, hangi şubede kaç hat bulunması gerektiği genellikle "göz kararı" belirlenmektedir. Bu noktada müşteriler kapasite belirlenmesinde tedarikçilerin tecrübelerinden yararlanma eğilimi taşımaktadırlar. Ancak proje büyüklüğünü maksimize etmek isteyen tedarikçilerin çoğunlukla bu noktada optimum kapasitenin çok çok üzerinde kapasite önerisi getirdiklerini görmekteyiz.

Bu nedenle yeni yapılacak VoIP yatırımlarında, önceden kullanım yoğunluklarını tahmin edip; buna uygun kapasiteyi hesaplamak, yatırımın geri dönüş süresini çok kısaltacak ve yönetimin yatırıma onay vermesi kolaylaşacaktır.

Daha önceden kurulmuş VoIP sistemlerinde ise, mevcut kapasitenin ne oranda kullanıldığı tespit edildiğinde, daha önce VoIP'ye yönlendirilmesi düşünülmemiş görüşme türleri için sistem kapasitesinin ne oranda yeterli olacağı hesaplanabilir.

3- VoIP ile yapılması düşünülen görüşmelerin önemli bir bölümü hala yerel telefon operatörü üzerinden yapılmaktadır.
Ülkemizdeki VoIP sistemlerinin çok büyük bölümü, birazda yatırım maliyetlerini düşük tutmak amacıyla, mevcut santral sistemlerine VoIP cihazlarının bağlanmasıyla oluşturulmaktadır. Bu tür sistemlerde, kullanıcıların VoIP sistemini kullanmak için bilinçli bir davranış sergilemesi gerekir. Bu alışkanlık yerleşmediğinde; telefon görüşmelerinin önemli bölümü eskiden olduğu gibi yerel telefon operatörünün (Türk Telekom) sabit hatları üzerinden ve pahalıya gelecek şekilde yapılmaya devam eder; kurulan VoIP sistemi ise atıl kalır.

Yeni nesil santral sistemleri kullanılarak, en düşük maliyetli hatların otomatik seçildiği (LCR - Least cost Routing) sistemlerde bile, birçok nedenden ötürü, VoIP ile yapılabilecek görüşmelerin hepsinin VoIP ile yapılamadığı görüşmektedir. 

Bu, bir VoIP sistemi tasarımı yapılırken, raporlama ile ilgili gereksinimlerin ya tamamen ihmal edilmesinin veya yetersiz bir raporlama sistemi kullanılmasının bir sonucudur.

VoIP kapasite planlaması nasıl yapılmalı?

VoIP kapasite planlamasını yapmanın ilk koşulu; VoIP ile taşınacak trafik türlerinin yoğunluk analizini yapmaktadır. Bu hesabın, her şube için ayrı ayrı yapılması çok önemlidir; zira her şubenin telefon kullanım karakteristiği farklı olabilir. Ancak burada, genellikle şu hata yapılmaktadır: Bir şubenin aynı anda VoIP üzerinden maksimum kaç görüşme yapabileceği tahmin edilir; merkez lokasyonda ise bu sayı şube sayısı ile çarpılır. Sonuç olarak merkezde, %100 kullanımın asla mümkün olmadığı; şubelerde ise zaman zaman sıkışıklıkların oluştuğu bir yapı ortaya çıkar. Bunun yerine kullanım yoğunluğu incelenerek optimum kapasite tespit edilmelidir.

Optimum kapasiteden şunu ifade etmek istiyoruz. Diyelim bir şubemizin, VoIP kullanarak yapabileceği yanı anda görüşme sayısının 4 olduğunu gördük. Burada, aynı anda kullanım sürelerini de incelemeliyiz. Söz gelimi bu şubemizde 4 VoIP kanalının birden kullanılacağı süre ayda sadece 10 dakika olacak ise, bu trafiğin Türk Telekom hatlarına yöneltilmesi durumunda olaşacak kayıp en fazla 2 YTL olacaktır. İşletme giderlerini de hesaba kattığınızda, 2 YTL'lik tasarruf ile fazladan kurulan kapasitenin kendisini amorti edemeyeceği çok açıktır.

VoIP için olası kullanım yoğunluğunu hesaplamak için, mevcut durumda VoIP'ye yönlendirilebilecek yönlerdeki görüşmelerin ne yoğunlukta olduğunu saptamanız gerekir. Bunun için Abakus 360'ın Sistem Kaynakları Analizi Modülü size yardımcı olacaktır. 

Abakus 360'ın program menüsünde Ek Modüller altında yer alan Sistem Kaynakları Analizi maddesini tıkladığınızda, Öncelikle sistem üzerindeki tüm görüşmelerin Genel Kullanım Analizi ekrana gelecektir. Ekrana, tüm şirketin hem gelen hem de giden yöndeki telefon trafiğinin sistem kaynakları üzerinde oluşturduğu yükün analizi gelecektir. VoIP analiz yaparken ise, gelen ve giden yöndeki trafik ayrı ayrı analiz edilmelidir. Bunun için ekranın sol tarafında yer alan Kontrol Panel bölümünün altında bulunan Arama Yönü bölümünde Giden kelimesinin üzerine tıklamanız gerekir.

Bu ekranda Gelişmiş Parametreler ifadesinin üzerine tıklayarak, görüşme parametreleri girebileceğiniz bölümü açıp, Organizasyon / Kişiler başlığı altında hangi şubenin analizini yapmak istiyorsanız onu tıklayabilirsiniz.

Daha sonra Tür / Yön başlığına tıklayıp, Ülke bölümünde Türkiye'yi seçtikten sonra Alan bölümü altında şubelerinizin bulunduğu illeri (incelemekte olduğunuz şubenin bulunduğu il dışındakileri) CTRL tuşuna basarak tek tek seçmelisiniz. Eğer şubenin bulunduğu illerle, o ildeki şubeniz üzerinden şehiriçi görüşmeyi değil de, sadece şubeden şubeye yapılan görüşmeleri incelemek istiyorsanız;  Görüşme Türü bölümünde Şube ve Grup Şirket maddelerini seçmelisiniz.

VoIP ile o şubede Türk Telekom hatlarına düşen GSM görüşmelerini merkezdeki bir FCT havuzuna taşıyıp elde edeceğiniz faydayı arttırabilirsiniz. Yukarıdaki analizde bu yöndeki yoğunluğu da hesaba katmak isterseniz; Alan bölümündeki listenin en altında yer alan GSM operatörlerinin de isimlerini seçmeniz gerekir. Ancak bu seçimi yaptığınızda, sadece taşan trafik miktarının hesaba katılmasını sağlamak için Dahili/Port başlığı altındaki Port Grubu bölümünde, o şubenin Türk Telekom portlarının yer aldığı grubu seçmeniz gerekir.

Tüm parametreleri seçtikten sonra Göster tuşuna basarak belirttiğiniz türdeki görüşmelerin, telefon sistemi üzerinde oluşturduğu yükün analizini görebilirsiniz.

Elde edeceğiniz sonuç, o şubeden giden çağrıların VoIP ile yapılabileceğini düşündüğünüz bölümünün analizini verecektir. Burada Port Kullanımı başlığı altındaki dağılım, belirttiğimiz yöndeki görüşmelerin aynı anda kaç kanal üzerinden yapılmakta olduğunun dağılımını verecektir. Burada gördüğünüz değerlerin VoIP kanalları üzerinde oluşturacağı yükü ve her bir kanalın sağlayacağı ek tasarruf oranını hesaplamak için VoIP.xls dosyası size yardımcı olacaktır. www.ipera.com.tr/dosyalar adresinde bulabileceğiniz bu dosyanın Kullanım Yoğunluğu, bölümüne yukarıdaki sayfanın Port Kullanımı başlığı altında gördüğünüz değerleri yazmanız gerekir. Eğer her bir ilave porttun sağlayacağı ek tasarrufu yaklaşık olarak hesaplanmasını istiyorsanız, VoIP.xls dosyası içindeki Yönlere Göre Kullanım Süreleri ve VoIP Tasarruf Tutarları bölümüne, VoIP sistemine aktaracağınız trafik miktarlarını ve bunların VoIP'ye aktararak elde edebileceğiniz tasarruf tutarlarını (YTL /dakika) yazmanız gerekir. Buradaki görüşme sürelerini yine Abakus 360 ile saptayabilirsiniz. Tasarruf tutarları ise, şubelerde o yönde görüşme yapıldığında ödenmekte olan tutar ile, VoIP'ye aktardıktan sonra yararlanılacak tarife tutarı arasındaki farkı göstermelidir. Sözgelimi, şubelerin bulunduğu illerdeki şube dışı görüşmeleri satırındaki tasarruf tutarı, Türk Telekom'un şehirlerarası görüşme tarifesi ile Şehiriçi görüşme tarifesi arasındaki farkı göstermelidir.

VoIP.xls tablosuna ilgili değerleri yazdıktan sonra Hatlar Üzerinde Oluşacak Yük Dağılımı bölümünde, her bir VoIP portu üzerinde oluşması beklenen trafik miktarı ve elde edilecek tasarruf rakamı görülebilir. VoIP için gerekli band genişliğinin de maliyetini dikkate alarak, optimum hat sayısına bu tabloya bakarak kolayca karar verebilirsiniz.